[ مقدمه مؤلف ] بسم الله الرحمن الرحيم الحمد لله رب العالمين و الصلاة و السلام علي نبيه محمد و آله اجمعين 1 ( 1 / 15 ) اما بعد ، چون خادم دعاگو سيد اسمعيل بن الحسين بن محمد بن احمد بن الحسين الجرجاني 2 چون 3 از جمع نمودن كتاب ذخيره خوارزمشاهي فارغ شدم ، بر لفظ عالي امير اسفهسالار اجل سيد عالم بهاء الدوله و ضياءالمله مويد الملك تاج الملوك و السلاطين قرء ارسلان ولي عهد ابو المظفر 4 ابن خوارزم شاه حسام امير المومنين حرس الله دولته رفت كه كتاب ذخيره ، كتاب بزرگست ، كتابي 5 مختصري مقرر كرد كه هر وقت در دست توان گرفت و بهر مقصودي زود مطالعه توان كرد . به حكم فرمان و مباركي لفظ زيدا علوا اين مختصر انجام يافت 6 و هر باب آن مشتملست بر نكته‌هاى فوايد كه بيشتر كتاب‌هاى بزرگ از آن خاليست 7 و مقصود اطبا همين است ، به جهت آنكه علم طب دو بخش است : علمي و عملي . و " عملي " را فروع بسيارست ، و آنچه از ياد كردن آن درين مختصر چاره نيست ، يكى آنكه تدبير حفظ صحت است و نگاه داشتن تندرستي ( حفظ الصحه بهداشت Hygiene Health Care ) و ديگر مقدمه المعرفه ( Prognose ) شناختن احوال بيمار و بدان احوال درازي و كوتاهي بيمارى و اميدواري از بيمارى معلوم گردد . بدين سبب دو بخش آمد : علمي و عملي ، و دو قسم ديگر گفته‌اند : علم نظري و علم عملي . و " نظري " نگريستن در امور طبيعي باشد كه جاريست بر مجراي طبيعي يا بيرونست از مجراي طبيعي و نگريستن در اسباب ديگر مبتني در دلايل [ كذا ] .